संगीत समाधी @ निसर्गशाळा

संगीत समाधी @ निसर्गशाळा

 

भारतीय योगशास्त्रामधील तीन अत्यंत अदभुत ग्रंथ म्हणजे पातंजल योगसुत्रे, विज्ञान भैरव आणि विरुपाक्षपंचाशिका. यातील विज्ञान भैरव या ग्रथास शिवविज्ञानोपनिषद असे ही म्हंटले जाते. याच ग्रंथामध्ये संगीतास समाधी पर्यंत पोहोचवणारा एक परिणामकारक मार्ग असे सांगितले आहे. संगीत गाणारा, वाद्य वाजविणारा आणि ऐकणारा अश्या सर्वांनाच परमोच्च आनंदाची प्राप्ती करुन देण्याची क्षमता संगीतामध्ये आहे.

 या ग्रंथामध्ये एके ठिकाणी डमरु धारी महादेव शिव सांगतात की ज्या वाद्यांना तारा आहेत अशी वाद्यांचा आवाजा ऐकताना एकेक तारेतुन उत्पन्न होणा-या आवाजासोबतच त्या सा-या तारांमधुन उत्पन्न होणारा संयुक्त ध्वनी तुम्ही ऐकण्याचा प्रयत्न करा. एकेक सुर हळु हळु नाहिसा होईल आणि मग तुम्हाला एकच केंद्रीय , संयुक्त संमिश्र स्वर ऐकु येण्यास आरंभ होईल. आणि असे सर्वच स्वर एकत्रित, एकच होऊन जेव्हा तुम्ही ऐकु शकाल तेव्हा तुम्ही सर्वव्याकपतेची अनुभूती घेऊ शकता.

सितार सारख्या वाद्यांमध्ये अनेक स्वर असतात. त्यातील मुख्य जो स्वर असतो त्या मुख्य ,प्रधान, मेरुदंड स्वराच्या भोवतीच अन्य सारे स्वर वरखाली होत राहत असतात. संगीत ऐकणे ही देखील एक साधना आहे आणि यातील विशेष गम्मत म्हणजे ही साधना शिकण्यासाठी कुठल्याही ग्रंथाचा, उपासना पध्दतीचा, विधीचा अवलंब करण्याची अजिबात गरज नाही. संगीत ऐकत ऐकत तुम्ही ही साधना करीत असता. यासाठी कोणत्याही गुरुकडे जाण्याची गरज नाही. हो पण अर्थातच योग्य , दर्जेदार , अधिकारी संगीतकाराची मात्र आवश्यकता असतेच. संगीत निर्माण करणारा अभ्यासपुर्वक, गुरुपरपरेतुन, कष्टातुन, सरावातुन तयार झालेला निष्णात असेल व तुम्हाला संगीत ऐकण्याचे अंतर्मनातील कान असतील तर गाणारा, वाजवणारा आणि ऐकणारा या तिघांतील भेद विरुन जाऊन हे तीघेही एकच होतात. यालाच संगीत समाधी म्हणतात. वरकरणी या अवस्थेमध्ये विविध आवाज जरी उत्पन्न होऊन कल्लोळ झालेला ति-हाईताला दिसत असला तरी या तिघांच्याही अंतर्यामी तादात्म्य भावाचा विकास होऊन भावनिक स्थिरता प्राप्त झालेली असते. 

संगीत समाधी प्राप्त होण्यासाठी काय केले पाहिजे? 

भारतीय परंपरा म्हणते संगीत समाधीप्रत पोहोचण्यासाठी तुम्ही एकतर संगीतकार व्हा, योग्य , अधिकारी, परंपरेतुन शिकलेल्या, सिध्द झालेल्या गुरुकडुन संगीत शिक्षा प्राप्त करुन घ्या. आणि दुसरा मार्ग म्हणजे तुम्ही संगीत ऐका. 

दुसरा जो मार्ग आहे तो अगदीच सोपा व कुणालाही सहज साध्य आहे. भारतीय परंपरा सांगते की संगीत तुम्ही ऐकत असाल तर तुम्ही तुमच्या बुध्दीला अक्षरशः बाजुला ठेवा. म्हणजे तुम्ही असे समजा तुम्हाला योग्य-अयोग्य ठरवणारी बुध्दी, मस्तिष्कच नाहीये. आणि तुम्ही जे स्वर ऐकत आहात ते थेट ह्रुद्याला भिडत आहेत. बाह्येंद्रीय असलेले कान जरी असले ऐकण्याचे काम आपल्या ह्रुद्यातील अंतर्यामीचे कान करताहेत. आपली सगळी इंद्रियांची जोडणी मेंदुला नसुन आपल्या ह्रुद्याला, भावविभोर मनाला झालेली आहे असाही अनुभव घ्या. गायक, वादक, श्रोता, स्वर, नाद हे सारेच्या एकमेकांत इतके मिसळुन जाते की त्या तंद्रीमध्ये हे सारे वरकरणी वेगवेगळे आहेत याचा विसर बुध्दीस पडतो किंबहुना हा भेद करणारी बुध्दी देखील नाद-स्वरांशी तादात्म्य पावते. भेद नसतो. असते केवळ एकच ब्रह्म, अभेद्य, ब्रह्म, अरुप ब्रह्म, अद्वीतीय बह्र्म, एमकेव ब्रह्म म्हणजे नाद-ब्रह्म !

समाधी अवस्था प्राप्त होत नाही तोवर काय?

संगीत साधनेसारखी अन्य साधनाच नाहीये इथे. या साधनेत साधना करतानाच तुम्हाला आनंदाचा अनुभव होत असतो. इतर कोणतीही साधना असली तरी त्यात साधकास यम-नियम आदींद्वारे शरीर-मन-बुध्दी-अहंकारास नियंत्रीत करावे लागते. प्रसंगी हे करताना वेदना, यातना सहन कराव्या लागतात. पण संगीत साधनाच एकमेव अशी साधना आहे की ज्यात वेदना, यातना, दुःख, क्लेश, उपास-तापास काही म्हणजे काही नाही. साधनेच्या प्रत्येक पायरीवर आहे केवळ आनंद. कित्येक वेळा संगीत ऐकताना एखादा मनुष्य इतका तल्लिन होतो की त्याला अक्षरशः आनंदाच्या उकळ्या फुटतात. डोळ्यांत आनंदाश्रु येतात, शरीर जागेवरच असले तरी सुक्ष्म शरीर अक्षरशः नाद-ब्रह्माच्या तालावर, लयीवर नाचत आहे असा अनुभव येतो. पहा म्हणजे समाधी अवस्था प्राप्त होत नाही तोवर देखील इथे आनंदाची डोही आणि आनंदच तरंग आहेत.

संगीत समाधी ती देखील निसर्गाच्या कुशीत कशी असेल बरे?

संगीत ऐकण्याच्या या साधनेसाठी , आनंद रोम-रोमामध्ये भारुन घेण्यासाठी, भाव-विभोर होण्यासाठी, नाद-ब्रह्माच्या प्राप्तीसाठी कोलाहलापासुन दुर, प्रदुषणापासुन दुर, नितांत सुंदर डोंगर-द-यांमध्ये, एखाद्या नदीच्या काठावर, फोन-मोबाईल-सोशल मीडीया आदी सर्वांपासुन दुर, उबदार थंडीच्या दुलईखाली आपण निसर्गशाळेत संगीत रजनी चे आयोजन करीत असतो. तुम्हाला देखील आवडेल ना या साधनेचा व समाधीचा अनुभव घ्यायला?

चला तर मग भेटुयात निसर्गशाळेत, अश्या अभुतपुर्व संगीत रजनी साठी.

तोपर्यंत कळावे 

आपला

हेमंत ववले,

निसर्गशाळा, पुणे

The Program

ustad shakir khan musical concert

This is going to be a residential program @ nisargshala. Best part is the internationally renowned artists would also stay in tents @ nisargshala. The performance is organised in the lap of mother nature, an area where there absolute zero pollution of any sort be it sound pollution, light pollution or air pollution.

Day 1

Arrival @ Camp 04:30 pm

Welcome Tea n Biscuits with some light snacking

Campsite orientation 05:15 pm

Sitar Concert by Sitar Maestro Shakir Khan – 06:00 pm

Soup n snacks break -07:30 pm

Jugalbandi – 08:00 pm

Dinner – 09:30 pm

Guided Meditation around Bonfire –  10:30 pm

Stargazing – 11:30 pm onwards

Day 2

Morning Tea – 06:30 am

Breakfast – 08:00

Those wish to continue with Adventure Activities @ nisargshala can stay back and those who wish to leave for the city can leave any time after breakfast. Prior registration for  Adventure activities is mandatory.

Registration fees

Music Concert with Stay @ nisargshala = 2000/- Rs per person

The highlights

Solo Performance

A solo form of performing art itself is an eternal experience in which the artist tune into the instrument to its highest. Sitar Maestro Shakir khan, a true lineage of Etwaha gharana, is renowned internationally for his dedication and delication. Shishy & son of Padmshree Ustad Shahid Parvez Khan, Shakir khan is a true master of rhythm & Sitar.

जुगलबंदी - सितार + तबला

Unmesh has been an artist of AIR, recipient of the CCRT Scholarship and an ICCR empanelled artist. He has been performing since the age of 6 and has played solos and accompanied various veteran artists and young masters across different genres in India and abroad.

जुगलबंदी - सितार + Keyboard

Rohit has a been trained in Indian Classical Music on the Keyboards and has a deep routed interest in Jazz and Fusion Genres thus giving a unique blend to his style of playing that fuses both genres and adds pleasant musical value to Live concerts.

Meditation @ Bonfire

Our experts would take to COSMOS in this guided meditation, post dinner. Whatsoever is your faith, your deity, your idea of peace n ब्रह्म ; you for sure would get a glimpse of it in this kind of meditation.

Registration Form

Please select संगीत रजनी @ निसर्गशाळा while selecting package

eyJpZCI6IjkiLCJsYWJlbCI6IkNvbnRhY3QgdXMiLCJhY3RpdmUiOiIxIiwib3JpZ2luYWxfaWQiOiIxIiwidW5pcXVlX2lkIjoid2VmajIiLCJwYXJhbXMiOnsiZW5hYmxlRm9yTWVtYmVyc2hpcCI6IjAiLCJ0cGwiOnsid2lkdGgiOiIxMDAiLCJ3aWR0aF9tZWFzdXJlIjoiJSIsImJnX3R5cGVfMCI6Im5vbmUiLCJiZ19pbWdfMCI6IiIsImJnX2NvbG9yXzAiOiIjODFkNzQyIiwiYmdfdHlwZV8xIjoiY29sb3IiLCJiZ19pbWdfMSI6IiIsImJnX2NvbG9yXzEiOiIjMzMzMzMzIiwiYmdfdHlwZV8yIjoiY29sb3IiLCJiZ19pbWdfMiI6IiIsImJnX2NvbG9yXzIiOiIjMzMzMzMzIiwiYmdfdHlwZV8zIjoiY29sb3IiLCJiZ19pbWdfMyI6IiIsImJnX2NvbG9yXzMiOiIjMzMzMzMzIiwiZmllbGRfZXJyb3JfaW52YWxpZCI6IiIsImZvcm1fc2VudF9tc2ciOiJUaGFuayB5b3UgZm9yIGJvb2tpbmcgdGhlIGJvb2tpbmcgcmVxdWVzdC4gWW91ciBib29raW5nIHdvdWxkIGJlIGNvbmZpcm1lZCBvbmNlIHlvdSBtYWtlIHRoZSBwYXltZW50LiIsImZvcm1fc2VudF9tc2dfY29sb3IiOiIjMDAwMDAwIiwiaGlkZV9vbl9zdWJtaXQiOiIxIiwicmVkaXJlY3Rfb25fc3VibWl0IjoiIiwidGVzdF9lbWFpbCI6ImhlbWFudHZhdmFsZUBnbWFpbC5jb20iLCJzYXZlX2NvbnRhY3RzIjoiMSIsImV4cF9kZWxpbSI6IjsiLCJmYl9jb252ZXJ0X2Jhc2UiOiIiLCJmaWVsZF93cmFwcGVyIjoiPGRpdiBbZmllbGRfc2hlbGxfY2xhc3Nlc10gW2ZpZWxkX3NoZWxsX3N0eWxlc10+W2ZpZWxkXTxcL2Rpdj4ifSwiZmllbGRzIjpbeyJic19jbGFzc19pZCI6IjEyIiwibmFtZSI6ImZpcnN0X25hbWUiLCJsYWJlbCI6IiIsInBsYWNlaG9sZGVyIjoiRnVsbCBOYW1lIiwidmFsdWUiOiIiLCJ2YWx1ZV9wcmVzZXQiOiIiLCJodG1sIjoidGV4dCIsIm1hbmRhdG9yeSI6IjEiLCJtaW5fc2l6ZSI6IiIsIm1heF9zaXplIjoiIiwiYWRkX2NsYXNzZXMiOiIiLCJhZGRfc3R5bGVzIjoiIiwiYWRkX2F0dHIiOiIiLCJ2bl9vbmx5X251bWJlciI6IjAiLCJ2bl9vbmx5X2xldHRlcnMiOiIwIiwidm5fcGF0dGVybiI6IjAiLCJ2bl9lcXVhbCI6IiIsImljb25fY2xhc3MiOiIiLCJpY29uX3NpemUiOiIiLCJpY29uX2NvbG9yIjoiIiwidGVybXMiOiIifSx7ImJzX2NsYXNzX2lkIjoiMTIiLCJuYW1lIjoiZW1haWwiLCJsYWJlbCI6IiIsInBsYWNlaG9sZGVyIjoiRW1haWwiLCJ2YWx1ZSI6IiIsImh0bWwiOiJlbWFpbCIsIm1hbmRhdG9yeSI6IjEiLCJtaW5fc2l6ZSI6IiIsIm1heF9zaXplIjoiIiwiYWRkX2NsYXNzZXMiOiIiLCJhZGRfc3R5bGVzIjoiIiwiYWRkX2F0dHIiOiIiLCJ2bl9vbmx5X251bWJlciI6IjAiLCJ2bl9vbmx5X2xldHRlcnMiOiIwIiwidm5fcGF0dGVybiI6IjAifSx7ImJzX2NsYXNzX2lkIjoiMTIiLCJuYW1lIjoiRW1haWwiLCJsYWJlbCI6Ik1vYmlsZSIsInBsYWNlaG9sZGVyIjoiV2hhdHNhcHAgTnVtYmVyIiwidmFsdWUiOiIiLCJ2YWx1ZV9wcmVzZXQiOiIiLCJodG1sIjoidGV4dCIsIm1hbmRhdG9yeSI6IjEiLCJtaW5fc2l6ZSI6IiIsIm1heF9zaXplIjoiIiwiYWRkX2NsYXNzZXMiOiIiLCJhZGRfc3R5bGVzIjoiIiwiYWRkX2F0dHIiOiIiLCJ2bl9vbmx5X251bWJlciI6IjAiLCJ2bl9vbmx5X2xldHRlcnMiOiIwIiwidm5fcGF0dGVybiI6IjAiLCJ2bl9lcXVhbCI6IiIsImljb25fY2xhc3MiOiIiLCJpY29uX3NpemUiOiIiLCJpY29uX2NvbG9yIjoiIiwidGVybXMiOiIifSx7ImJzX2NsYXNzX2lkIjoiMTIiLCJuYW1lIjoiZGF0ZSIsImxhYmVsIjoiU2VsZWN0IGRhdGUiLCJwbGFjZWhvbGRlciI6IkRhdGUiLCJ2YWx1ZSI6IiIsInZhbHVlX3ByZXNldCI6IiIsImh0bWwiOiJkYXRlIiwibWFuZGF0b3J5IjoiMCIsIm1pbl9zaXplIjoiIiwibWF4X3NpemUiOiIiLCJhZGRfY2xhc3NlcyI6IiIsImFkZF9zdHlsZXMiOiIiLCJhZGRfYXR0ciI6IiIsInZuX29ubHlfbnVtYmVyIjoiMCIsInZuX29ubHlfbGV0dGVycyI6IjAiLCJ2bl9wYXR0ZXJuIjoiIn0seyJic19jbGFzc19pZCI6IjEyIiwibmFtZSI6IlBhcnRpY2lwYW50cyIsImxhYmVsIjoiUGxlYXNlIGVudGVyIG51bWJlciBvZiBwZW9wbGUiLCJwbGFjZWhvbGRlciI6InBlb3BsZSIsInZhbHVlIjoiNSIsInZhbHVlX3ByZXNldCI6IiIsImh0bWwiOiJ0ZXh0IiwibWFuZGF0b3J5IjoiMSIsIm1pbl9zaXplIjoiIiwibWF4X3NpemUiOiIiLCJhZGRfY2xhc3NlcyI6IiIsImFkZF9zdHlsZXMiOiIiLCJhZGRfYXR0ciI6IiIsInZuX29ubHlfbnVtYmVyIjoiMCIsInZuX29ubHlfbGV0dGVycyI6IjAiLCJ2bl9wYXR0ZXJuIjoiIn0seyJic19jbGFzc19pZCI6IjEyIiwibmFtZSI6ImNvdW50IiwibGFiZWwiOiJWZWdcL05vbi1WZWcgY291bnQiLCJwbGFjZWhvbGRlciI6IlZlZ1wvTm9uLVZlZyBjb3VudCIsInZhbHVlIjoiIiwidmFsdWVfcHJlc2V0IjoiIiwiaHRtbCI6InRleHQiLCJtYW5kYXRvcnkiOiIxIiwibWluX3NpemUiOiIiLCJtYXhfc2l6ZSI6IiIsImFkZF9jbGFzc2VzIjoiIiwiYWRkX3N0eWxlcyI6IiIsImFkZF9hdHRyIjoiIiwidm5fb25seV9udW1iZXIiOiIwIiwidm5fb25seV9sZXR0ZXJzIjoiMCIsInZuX3BhdHRlcm4iOiIiLCJ2bl9lcXVhbCI6IiIsImljb25fY2xhc3MiOiIiLCJpY29uX3NpemUiOiIiLCJpY29uX2NvbG9yIjoiIn0seyJic19jbGFzc19pZCI6IjEyIiwibmFtZSI6IkRhdGUiLCJsYWJlbCI6IiIsInBsYWNlaG9sZGVyIjoiTmFtZXMgYW5kIGFnZXMgb2YgYWxsIHBhcnRpY2lwYW50cyIsInZhbHVlIjoiIiwidmFsdWVfcHJlc2V0IjoiIiwiaHRtbCI6InRleHRhcmVhIiwibWFuZGF0b3J5IjoiMSIsIm1pbl9zaXplIjoiIiwibWF4X3NpemUiOiIiLCJhZGRfY2xhc3NlcyI6IiIsImFkZF9zdHlsZXMiOiIiLCJhZGRfYXR0ciI6IiIsInZuX29ubHlfbnVtYmVyIjoiMCIsInZuX29ubHlfbGV0dGVycyI6IjAiLCJ2bl9wYXR0ZXJuIjoiMCJ9LHsiYnNfY2xhc3NfaWQiOiIxMiIsIm5hbWUiOiJwYWNrYWdlIiwibGFiZWwiOiJDaG9vc2UgeW91ciBwYWNrYWdlIiwidmFsdWUiOiIiLCJ2YWx1ZV9wcmVzZXQiOiIiLCJodG1sIjoic2VsZWN0Ym94IiwibWFuZGF0b3J5IjoiMSIsImxhYmVsX2RlbGltIjoiIiwiYWRkX2NsYXNzZXMiOiIiLCJhZGRfc3R5bGVzIjoiIiwiYWRkX2F0dHIiOiIiLCJpY29uX2NsYXNzIjoiIiwiaWNvbl9zaXplIjoiIiwiaWNvbl9jb2xvciI6IiIsInRlcm1zIjoiIiwib3B0aW9ucyI6W3sibmFtZSI6Ik5OUiIsImxhYmVsIjoiT3Zlcm5pZ2h0IENhbXAifSx7Im5hbWUiOiJOTlJBQSIsImxhYmVsIjoiT3Zlcm5pZ2h0IENhbXAgKyBBZHZlbnR1cmUgQURET04ifSx7Im5hbWUiOiJTdGFyUGFydHkiLCJsYWJlbCI6IlN0YXIgUGFydHkifSx7Im5hbWUiOiJiaGlnd2FuIiwibGFiZWwiOiJCaXJkIFdhdGNoaW5nIEAgQmhpZ3dhbiJ9LHsibmFtZSI6InNhbmdlZXRyYWphbmkiLCJsYWJlbCI6Ilx1MDkzOFx1MDkwMlx1MDkxN1x1MDk0MFx1MDkyNCBcdTA5MzBcdTA5MWNcdTA5MjhcdTA5NDAgQCBcdTA5MjhcdTA5M2ZcdTA5MzhcdTA5MzBcdTA5NGRcdTA5MTdcdTA5MzZcdTA5M2VcdTA5MzNcdTA5M2UifSx7Im5hbWUiOiJ3ZWVrZGF5Y2FtcCIsImxhYmVsIjoiUGVhY2VmdWwgV2Vla2RheSBDYW1wIFN0YXkifV19LHsiYnNfY2xhc3NfaWQiOiI2IiwibmFtZSI6InNlbmQiLCJsYWJlbCI6IlNlbmQiLCJodG1sIjoic3VibWl0IiwiYWRkX2NsYXNzZXMiOiIiLCJhZGRfc3R5bGVzIjoiIiwiYWRkX2F0dHIiOiIifSx7ImJzX2NsYXNzX2lkIjoiNiIsIm5hbWUiOiJyZXNldCIsImxhYmVsIjoiUmVzZXQiLCJodG1sIjoicmVzZXQiLCJhZGRfY2xhc3NlcyI6IiIsImFkZF9zdHlsZXMiOiIiLCJhZGRfYXR0ciI6IiJ9XSwib3B0c19hdHRycyI6eyJiZ19udW1iZXIiOiI0In19LCJpbWdfcHJldmlldyI6ImJhc2UtY29udGFjdC5qcGciLCJ2aWV3cyI6IjM2MTc1IiwidW5pcXVlX3ZpZXdzIjoiMjI0MTQiLCJhY3Rpb25zIjoiODg5Iiwic29ydF9vcmRlciI6IjAiLCJpc19wcm8iOiIwIiwiYWJfaWQiOiIwIiwiZGF0ZV9jcmVhdGVkIjoiMjAxNi0wNS0wMyAxNTowMTowMyIsImltZ19wcmV2aWV3X3VybCI6Imh0dHBzOlwvXC93d3cubmlzYXJnc2hhbGEuaW5cL3dwLWNvbnRlbnRcL3BsdWdpbnNcL2NvbnRhY3QtZm9ybS1ieS1zdXBzeXN0aWNcL2Fzc2V0c1wvZm9ybXNcL2ltZ1wvcHJldmlld1wvYmFzZS1jb250YWN0LmpwZyIsInZpZXdfaWQiOiI5XzE2NDQ3MCIsInZpZXdfaHRtbF9pZCI6ImNzcEZvcm1TaGVsbF85XzE2NDQ3MCIsImNvbm5lY3RfaGFzaCI6ImI4Y2NjZDVhY2JiMDAwYTBlZWYyNWZlNGQ0YzA0MDQ5In0=

Share this if you like it..