मागील महिन्यात एका निरभ्र रात्री आकाशदर्शन कार्यक्रमात मृगनक्षत्राविषयी माहिती सांगत होतो. ही माहिती सांगताना, व्याध व व्याधाने मारलेला बाण हे देखील सांगितले. मृगनक्षत्राविषयी माहिती सांगण्याआधी स्वाभाविकच रोहिणी विषयी सांगितली होतीच. निसर्गशाळेचा आकाशदर्शन कार्यक्रम एकतर्फी नसतो, त्यात सहभागी झालेल्यांना सोबत घेऊन, त्यांना कितपत समजतय याचा अंदाज घेऊनच पुढे जात असतो. आणि प्रसंगी सहभागी झालेल्या लोकांकडुन शिकण्याची देखील आमची तयारी असतेच. तर मृगनक्षत्राविषयी माहिती सांगताना पोहेकर नावाच्या आमच्याकडे एका दुस-यांदा येणा-या मॅडम ने मृगनक्षत्र, रोहिणी आणि व्याध यांविषयी एक कथा सांगण्याची परवानगी मागितली. मी लागलीच हो म्हणालो. तर कथा  थोडक्यात अशी ..

प्रजापती दक्षची एक कन्या रोहिणी. रोहिणी खुपच रुपवान व तेजस्वी होती. तिचे तेज व सौंदर्य पाहुन दक्ष तिच्यावार भाळला. त्याला याचाही विसर पडला की ती आपली स्वतःचीच मुलगी आहे. तिने सुटका करुन घेण्यासाठी पळ काढला व महादेव शंकराचा धावा करीत राहिली. दक्ष तिच्या मागोमाग धावला. दक्षाने पाठलाग करताना हरणाचे म्हणजे मृगाचे रुप घेतले. तर रोहिणीच्या आर्त हाकांनी प्रसन्न होऊन भगवान शंकर तिच्या मदतीला धावले. महादेवाने व्याधाचे म्हणजे शिका-याचे रुप घेतले व त्यांनी एक बाण दक्षाला की जो मृगाच्या रुपात होता त्यास मारला. मारलेला बाण वर्मी बसला.

ही कथा किंवा आपण याला दंतकथा किंवा पुराणातील वानगी देखील म्हणु शकतो; त्यात मुल्य काय आहे की नाही हा प्रश्न देखील गौण अनुत्तरीत राहिल कदाचित, किंवा दक्ष इतका व्यभिचारी कसा काय होता असा नवीनच प्रश्न देखील पडेल किंवा असेही वाटेल की हे सारे केवळ थोतांड आहे. या सा-या शंका किंवा प्रश्नांची उत्तरे देणे हा या लेखाचा हेतु नाही हे आपण आधी समजुन घेऊयात. तरीही कुणाला याविषये अधिक माहिती करुन घ्यायची असेल तर त्यांनी मला व्यक्तिशः संदेश अथवा कमेंट द्वारे प्रश्न विचार्ले तर यथाशक्ती उत्तर देण्याचा प्रयत्न करीलच. असो!

तर मुद्दा हा आहे की हीच कथा भारतातील अनेक प्रांतांत थोड्या अधिक फरकाने ऐकावयास मिळते. पिढ्यानपिढ्या ही कथा व अन्यही कथा भारतात सांगितल्या गेल्या आहेत हजारोवर्षांपासुन. मग या कथा सांगण्याचा हेतु काय बरे असावा? आपण या प्रश्नाचा मागोवा घेण्याचा प्रयत्न करुयात.

मागील लेखामध्ये मी तुम्हाला Asterism विषयी सांगितलेच आहे. Asterism म्हणजे ता-यांना काल्पनिक रेषांनी जोडुन, आभासी, काल्पनिक आकृती बनविणे. असे केल्याने आकाशाचा तो भाग ओळखणे खुप सोपे होते. Asterism च्याच सोबतीला पिढ्यानपिढ्या वरील सारख्या कथा देखील भारतात सांगितल्या जातात ज्यामुळे केवळ आकाशाचा एक छोटासा भागच नाही तर बराच मोठा भाग ओळखणे एकाच कथेने सहज सोपे होऊन जाते. एकदा कथा समजली तर तारकासमुह समजणे खुप सोपे कारण तारका समुह कथेतील पात्रांप्रमाणे गुणवैशिष्ट्ये असणारेच असतात.

निसर्गशाळा येथुन दिसणारे मृगनक्षत्र

उदा- वरील कथेत रोहिणी तेजस्वी आहे असे सांगितले आहे. आपण या काळात रात्रीच्या आकाशात पाहिले तर सुंदर (लालसर रगामुळे) आणि तेजस्वी दिसणारा रोहिणीचा तारा कथेतील रोहिणी या पात्राप्रमाणेच भासतो, तर शेपटी, डोके व धड असलेले हरीणरुप घेतलेला दक्ष म्हणजे मृगनक्षत्रातील मृग म्हणजे हरीण असल्यासारखे वाटतो. व्याध सर्वात जास्त तेजस्वी दिसणारा तारा तर त्याने मारलेला बाण म्हणजे मृगाच्या पोटात रुतलेला बाण होय. पुराण व त्यातील कथा यांचा असा उपयोग भारतात अगदी प्राचीन काळापासुन होत आला आहे. ही कथा आणि Asterism मुळे बनलेले चित्र याच तर आहेत निसर्गशाळेच्या आकाशातील चित्तरकथा.

चला तर मग आपण मृगनक्षत्र व त्याच्या आणखी काही चित्तरकथांविषयी माहिती घेऊयात.

मृगनक्षत्रास पश्चिमेकडील देशांमध्ये विशेषतः ग्रीकोरोमन संस्कृतीमध्ये ओरायन Orion असे म्हणतात. Orion या शब्दाचा अर्थ शिकारी किंवा योध्दा असा आहे. Orion हा शब्द बहुधा एकटा वापरला जात नाही. यास ‘Orion – The warrior’ असे संबोधले जाते. Orion हेच नाव आधुनिक खगोलविज्ञानाने या नक्षत्रास संबोधण्यासाठी घेतले. अर्थात भारतातील मृगनक्षत्र व पश्चिमेकडील Orion हे दोन्ही एकाच Asterism शी संबंधीत आहे तरीही यांच्या कथा व संदर्भ मात्र भिन्न आहेत. आपण ज्यास मृगनक्षत्र म्हणतो त्यास पश्चिमेत Orion म्हणतात. बेबिलोनियन संस्कृती मध्ये यास स्वर्गातील मेंढपाळ म्हंटले गेले. प्राचीन इजिप्त मध्ये Orion कडे साह (Sah) नावाचा एका देव म्हणुन पाहिले जायचे. तर आपण ज्यास व्याध म्हणतो त्यास सोप्डीट नावाची देवी म्हणुन पाहिले गेले. भारतीय, ग्रीक, रोमन, चीनी यांप्रमाणेच अर्मेनियम नावाची एक संस्कृती हजारो वर्षांपासुन अस्तित्वात होती. ती केवळ संस्कृतीच होती, त्यांचा एक देश होण्यासाठी रशियाच्या विभाजन होईपर्यंत अर्मेनियम लोकांना प्रतिक्षा करावी लागली. १९९१ साली अर्मेनिया एक देश म्हणुन अस्तित्वात आला. तर या अर्मेनियम संस्कृती पुरुषप्रधान संस्कृती होती व तिची स्थापना हायक नावाच्या एका योध्द्याने केली असे मानले जायचे. हा काळा ख्रिस्तपुर्व हजारेक वर्षांच असावा. तर अर्मेनियम लोकांनी हजारो वर्षांपासुन हायक नावाच्या त्यांच्या संस्कृती संस्थापकाचे स्मरण म्हणुन Orion (आपण यास मृगनक्षत्र म्हणुन ओळखतो हे विसरु नका) कडे हायक च्या रुपानेच पाहिले.  प्राचीन चीन मध्ये देखील कालगणनेसाठी भारतामध्ये केली तशी नक्षत्रीय रचना आढळते. आपण २७ नक्षत्रे मानतो तर चीनी लोक २८. या २८ पैकी आपण ज्यास मृगनक्षत्र म्हणतो त्यास शेन् म्हणजे तीन (आकडा ३) असे म्हणतात. हा शेन् म्हणजेच ते तीन तारे ज्यास आपण व्याधाने मारलेला बाण म्हणतो व ग्रीकोरोमन ज्यास ओरायनचा बेल्ट म्हणतात ते तीन तारे. युरोपातील हंगरी प्रदेशातील परंपरांमध्ये आर्चर किंवा रीपर असे म्हणतात. त्याच हंगेरीयन परंपरेमध्ये व्याधाच्या बाणास न्यायाधीशाचा दंड म्हणजे लाठी असे म्हणायचे. स्कंदीनेवियन सभ्यतेमध्ये ओरायन बेल्ट कडे फ्रिग या देवतेच्या हातातील रेशीम गुंडाळी करण्यासाठी वापरण्याची दांडके किंवा छोटी छडी म्हणुन पाहण्यात आले आहे. सायबेरीयन लोकप्रथांमध्ये देखील ओरायन या asterism ला शिकारी म्हणुन पाहिले गेले तर ज्यास आपण रोहिणी चा तारा म्हणतो तो म्हणजे या शिका-याने मारलेला बाण असे सायबेरियन लोक मानीत.

Orion Constellation Depiction as Warrior

इंडॉलोजी नावाची एक अभ्यासशाखा अस्तित्वात आहे हे तुम्हाला माहिती आहे का? या अभ्यासशाखेत इंडिया विषयी, इंडियाच्या प्राचीनत्वाविषयी अभ्यास केला जातो. या विषयाचा अभ्यास प्रामुख्याने ब्रिटीश काळात ब्रिटीश अभ्यासकांनीच सुरु केला. ब्रिटीशांच्या चष्म्यातुनच भारताचा अभ्यास करण्याचा पायंडा गुलाम इंडियामध्ये पडला. हा अभ्यास, संशोधन भारत कधीही संपन्न, सुसंस्कृत नव्हताच, तो गुलाम बनण्याच्याच योग्यतेचा आहे केवळ हे भारतीयांना दाखवण्यासाठीच केला गेला व आजही असेच होत आहे. फरक एवढाच तेव्हा गोरे ब्रिटीश हा अभ्यास करायचे आता काळे ब्रिटीश म्हणजे गुलाम मानसिकता असलेले भारतीयच असे निष्कर्ष काढताहेत. इंडोलोजी विषयी लिहण्याचे कारण असे की या इंडोलोजीने भारतातील सर्वात प्राचीन व पवित्र मानला जाणारा ग्रंथ ऋग्वेद याचा काळ इसपु १५०० वर्षे असा ठरवला. आजही असेच मानले व शिकविले जाते. पण जसजसे विज्ञान तंत्रज्ञान सहज साध्य होऊ लागले, तसतसे यातील रोचक तथ्ये समोर येऊ लागली. ऋग्वेदामध्ये काही ठिकाणी अवकाशीय पिंडाचे वर्णन येते. ग्रह-तारे-तारकासमुह-नक्षत्रांच्या स्थानाविषयी माहिती मिळते. आज जेव्हा संगणकीय पध्दत वापरुन नक्षत्रांची ऋग्वेदात सांगितलेली स्थिती, नेमकी कधी म्हणजे भुतकाळात केव्हा होऊन गेली तेव्हा तश्या स्थिती चार हजार, आठ हजार तसेच अगदी दहा हजार वर्षांपुर्वी होत्या हे समजते. म्हणजे दहा वर्षापुर्वी केलेल्या आकाशदर्शनाची नोंद ऋग्वेदामध्ये आढळते. याच ऋग्वेदामध्ये सर्वप्रथम मृग नक्षत्राचा उल्लेख आढळतो.

मृग-तारका समुहातील म्हणुन ओळखला जाणारा व्याध हा जो तारा आहे त्यास आधुनिक खगोलीय भाषेत Sirius असे म्हणतात तर ग्रीकोरोमन चित्तरकथांमध्ये यास ओरायनचा मोठा कुत्रा असे संबोधले आहे म्हणजेच जागतिक स्तरावर प्रमाणित तारकासमुहांच्या यादीतील Canis Major. ओरायन द वॉरीयर किंवा शिकारी त्याच्या सोबत कुत्रे घेऊन फिरतो. हो कुत्रे, एकापेक्षा जास्त. मग दुसरा कुत्रा कुठाय बरं? तर तो देखील आहे. त्याला Canis Minor म्हणजे छोटा कुत्रा म्हणतात. तो नेमका कुठय हे तुम्हाला खालील चित्रात समजेल. या छोट्या कुत्र्यास प्रमाणित यादीप्रमाणे प्रोसिऑन Procyon असे म्हणतात. भारतात यास लघुलुब्धक म्हणजेच व्याधाचा छोटा कुत्रा असे म्हटले गेले आहे.

व्याधाने जो बाण मारलाय हरणाला, तो बाण म्हणजे एका सरळ रेषेत असणारे तीन तारे. हे तीनही तारे आकाशात असताना पटकन नजरेत भरतात.पहिला व दुसरा आणि दुसरा व तिसरा या दोहोंतील अंतर डोळ्यांना सारखेच दिसते. आपण त्याला बाण म्हणतो तर ग्रीकोरोमन चित्तरकथांमध्ये त्यास ओरायनच्या कमरेचा पट्टा म्हंटले गेले आहे. ओरायनस बेल्ट हा अगदी परवलीचा शब्द आहे आकाशप्रेमींमध्ये. आणि हेच तीन तारे म्हणजे चीनी खगोलातील शेन् होय.

या तारकासमुहामध्ये आधुनिक खगोलींना अनेक आश्चर्यकारक तथ्ये आढळली आहेत आणि गम्मत म्हणजे ही तथ्ये खुप सुंदर देखील आहेत. लेखाच्या पुढील भागामध्ये आपण जाऊयात मृगाच्या अंतरंगात.

कळावे

आपलाच
हेमंत ववले,
निसर्गशाळा, पुणे

Events Calendar for Year 2024

20 July 2024
July 20 - July 21
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Calling all adventure enthusiasts! Join us for an adrenaline-pumping Waterfall Rappelling & Monsoon Camping experience at Nisargshala! Feel the rush as you descend down roaring falls and immerse yourself in the beauty of the rainy season. Limited spots available. Don't miss out! Camping - Nature retreat @ nisargshala Overnight stay in pristine nature, in the core of western ghats near Pune. Check in - anytime after 5:30 in the evening, Check out - by 9 am next day Inclusions : Tent Stay, Evening BBQ, simple veg dinner, morning breakfast n Tea. Cost - 1500 Rs per head above 10 yrs age 900₹ for kids from 5 to 9 yrs No cost below 5 yrs Other adventure activities @ additional cost Thrill of rappelling at 50 ft natural cliff with all safety and under guidance of professionals. Cost - 1000 Rs per person per attempt. River crossing - 600 Rs per person

2800Rs
03 August 2024
August 3 - August 4
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

आखाड स्पेशल Indulge in a tantalizing non-veg food feast at Nisargshala during our weekend camp on 8th July 2023. Savor delicious grilled meat, various types of Kebabs, BBQ, and flavorful Biryani amidst the scenic beauty of nature. Limited spots available. Register now for a culinary experience you won't forget for lifetime.   Camping - Nature retreat @ nisargshala Overnight stay in pristine nature, in the core of western ghats near Pune. Check in - anytime after 5:30 in the evening, Check out - by 9 am next day Inclusions : Tent Stay, Non veg food feast, morning breakfast n Tea. Cost - 2200 Rs per head above 10 yrs age 1500₹ for kids from 5 to 9 yrs No cost below 5 yrs Other adventure activities @ additional cost Thrill of rappelling at 50 ft natural cliff with all safety and under guidance of professionals. Cost - 1000 Rs per person per attempt. River crossing - 600 Rs per person

2200Rs
14 August 2024
August 14 - August 15
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Get flat 500 Rs discount for this special camp in which we will be hoisting Indian Tricolor in mother nature lap. Nature retreat @ nisargshala Overnight stay in pristine nature, in the core of western ghats near Pune. Check in - anytime after 5:30 in the evening, Check out - by 9 am next day Inclusions : Tent Stay, Evening BBQ, simple veg dinner, morning breakfast n Tea. Activities - site orientation, bbq, nature trail. visit to Devrai in making @ nisargshala Cost - 1000 Rs per head above 10 yrs age 700₹ for kids from 5 to 9 yrs No cost below 5 yrs Other adventure activities @ additional cost Thrill of rappelling at 50 ft natural cliff with all safety and under guidance of professionals. Cost - 1000 Rs per person per attempt. River crossing - 600 Rs per person

1000Rs
17 August 2024
August 17 - August 18
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

गीत संगीत रजनी आषाढातील जीवघेण्या पावसाने सर्वांनाच अक्षरशः नकोसे झालेले असते. मनुष्य जेव्हा शेतीच्या कामात व्यस्त असतो आषाढामध्ये तेव्हा, निसर्गातील इतर प्राणी, पक्षी देखील या जीवघेण्या पावसापासुन स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी कष्ट उपसत असतात. सर्वांनाच आतुरता असते श्रावणाच्या शुभागमनाची. शेतकरी एव्हाना भातलावणी करुन, पेरण्या करुन मोकळा झालेला असतो. अत्यंत धामधुमीचा आषाढ शेतक-यांसाठी कष्ट करण्याचा असतो. आषाढ संपला की मग मात्र सुरु होतो आनंदोत्सव. हा आनंदोत्सव नुसता शेतक-यांसाठीच नसतो, तर तो असतो अवघ्या सृष्टीसाठी. वादळ-वारे एव्हाना शांत झालेले असतात. मुसळधार, झोडपुन काढणारा पावसाची जागा रिमझिम श्रावण सरींनी घेतलेली असते. उन पावसाचा लंपडाव सुरु होतो. त्यातच सप्तरंगी इंद्रधनुष्य, कुठेना कुठे क्षितिजावर मनमोहक नजारा तयार करीत असतो. इतके दिवस पावसाने कहर केलेला असल्याने निसर्गाकडे, निसर्गाच्या सौंदर्याकडे फारसे कुणाचे लक्ष जात नाही. पण श्रावणात मात्र उसंत मिळालेल्या माणसाला निसर्गामध्ये झालेल्या अदभुत अशा बदलांचे दर्शन होते. श्रावणातील निसर्गाने भारतातील प्रत्येक भाषेतील साहित्यिकांना मोहीनी घातलेली आपणास दिसते. मराठी मध्ये तर श्रावण आणि कविता, सुमधुर गीते असे समीकरणच झालेले आहे. आम्ही घेऊन जाणार आहोत तुम्हाला अदभुत अशा श्रावणगीत संगीत आणि कवितांच्या सफरीवर. विविध कवि, कवयित्रींनी रचलेल्या अजरामर अशा श्रावण-कविता, श्रावण-गीतांनी मराठी मनावर कायमची छाप उमटवलेली आपणास दिसते तीच श्रावणगाणी आपण ऐकणार आहोत हरहुन्नरी गायक, गायिकेच्या सुमधुर वाणीतुन. This is going to be a residential program @ nisargshala. The performance is organized in the lap of mother nature, an area where there is absolute zero pollution of any sort be it sound pollution, light pollution or air pollution. click here to register.   कार्यक्रमाची रुपरेषा दिनांक – १७ ऑगस्ट २०२४ मुक्कामी कार्यक्रम निसर्गशाळा येथे. ठळक वैशिष्ट्ये – निसर्गाची कुशीत, नदीच्या काठावर असणा-या निसर्गशाळेत हा कार्यक्रम सायंकाळी सुरु होईल. श्रावणगीते, संगीत आणि कवितांचे सादरीकरण मध्यांतर – हलका अल्पोपहार पुन्हा सादरीकरण रात्रीचे जेवण नंतर उस्फुर्त संगीत मैफील ज्यात प्रेक्षक देखील भाग घेऊ शकतील टेंट मध्ये मुक्काम सकाळी नाश्ता झाल्यानंतर नदी, नाले , धबधबे, डोंगर दया यामध्ये स्वच्छंद भ्रमंती अकरा वाजण्याच्या सुमारास कार्यक्रम समाप्ती ज्यांना Waterfall Rappelling & River crossing या धाडसी ऍक्टीव्हिटीज करायच्या आहेत त्यांनी आगाऊ नोंदणी करणे गरजेचे आहे. शुल्क वय वर्षे १० व पुढील सर्वांसाठी – १५०० रुपये वय वर्षे ९ व त्या आतील ५ पर्यंत – १२०० रुपये ऍडव्हेंचर ऍक्टिविटीजसाठी खालील प्रमाणे शुल्क आहे Waterfall Rappelling – 1000 Rs per person per attempt River crossing – 600 Rs per person per attempt

1500Rs
24 August 2024
August 24 - August 25
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Join us for an enchanting walk through the deep, dense Sacred Jungle, combined with a camping experience at Nisargshala. Enjoy an overnight stay amidst the pristine nature of the Western Ghats near Pune. Check-in: Anytime after 5:30 PM Check-out: By 9:00 AM the next day Inclusions: Tent stay Evening BBQ Simple vegetarian dinner Morning breakfast and tea Activities: Site orientation BBQ Nature trail in the deep, dense Sacred Jungle near the campsite Visit to the "Devrai in Making" at Nisargshala Cost: ₹1500 per head (10 years and above) ₹1200 for kids (5 to 9 years) Free for children below 5 years About Sacred Groves (Devrai): Sacred groves, known as Devrai, are protected areas of natural vegetation traditionally conserved by local communities. These groves are rich in biodiversity and hold significant cultural and spiritual importance. The "Devrai in Making" at Nisargshala is a dedicated effort to restore and preserve this unique ecological heritage.

1500Rs
30 August 2024
August 30 - September 1
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Secure your child’s spot today and let them embark on a magical journey amidst Sahyadri’s natural beauty near Pune. Nature Explorers Camp awaits, ready to create lifelong memories in the lap of nature. Please click here to know more and to register for this camp.

31 August 2024
August 31 - September 1
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Join us for an enchanting walk through the deep, dense Sacred Jungle, combined with a camping experience at Nisargshala. Enjoy an overnight stay amidst the pristine nature of the Western Ghats near Pune. Check-in: Anytime after 5:30 PM Check-out: By 9:00 AM the next day Inclusions: Tent stay Evening BBQ Simple vegetarian dinner Morning breakfast and tea Activities: Site orientation BBQ Hike to a mountain near Camp and trail in the deep, dense Andhari Jungle near the campsite Visit to the "Devrai in Making" at Nisargshala Cost: ₹1500 per head (10 years and above) ₹1200 for kids (5 to 9 years) Free for children below 5 years About Sacred Groves (Devrai): Sacred groves, known as Devrai, are protected areas of natural vegetation traditionally conserved by local communities. These groves are rich in biodiversity and hold significant cultural and spiritual importance. The "Devrai in Making" at Nisargshala is a dedicated effort to restore and preserve this unique ecological heritage.

1500Rs
14 September 2024
September 14 - September 16
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Secure your child’s spot today and let them embark on a magical journey amidst Sahyadri’s natural beauty near Pune. Nature Explorers Camp awaits, ready to create lifelong memories in the lap of nature. Please click here to know more and to register for this camp.

21 September 2024
September 21 - September 22
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Join us for an enchanting walk through the deep, dense Sacred Jungle, combined with a camping experience at Nisargshala. Enjoy an overnight stay amidst the pristine nature of the Western Ghats near Pune. Check-in: Anytime after 5:30 PM Check-out: By 9:00 AM the next day Inclusions: Tent stay Evening BBQ Simple vegetarian dinner Morning breakfast and tea Activities: Site orientation BBQ Hike to a mountain near Camp and trail in the deep, dense Andhari Jungle near the campsite Visit to the "Devrai in Making" at Nisargshala Cost: ₹1500 per head (10 years and above) ₹1200 for kids (5 to 9 years) Free for children below 5 years About Sacred Groves (Devrai): Sacred groves, known as Devrai, are protected areas of natural vegetation traditionally conserved by local communities. These groves are rich in biodiversity and hold significant cultural and spiritual importance. The "Devrai in Making" at Nisargshala is a dedicated effort to restore and preserve this unique ecological heritage.

1500Rs
28 September 2024
September 28 - September 29
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Calling all adventure enthusiasts! Join us for an adrenaline-pumping Waterfall Rappelling & Monsoon Camping experience at Nisargshala! Feel the rush as you descend down roaring falls and immerse yourself in the beauty of the rainy season. Limited spots available. Don’t miss out! Camping – Nature retreat @ nisargshala Overnight stay in pristine nature, in the core of western ghats near Pune. Check in – anytime after 5:30 in the evening, Check out – by 9 am next day Inclusions : Tent Stay, Evening BBQ, simple veg dinner, morning breakfast n Tea. Cost – 1500 Rs per head above 10 yrs age 900₹ for kids from 5 to 9 yrs No cost below 5 yrs Other adventure activities @ additional cost Thrill of rappelling at 50 ft natural cliff with all safety and under guidance of professionals. Cost – 1000 Rs per person per attempt. River crossing – 600 Rs per person

1500Rs
05 October 2024
October 5 - October 6
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Its time to dust off your binoculars and telescopes. We have clear night sky now. And this is the just the right time to star gaze. We are organizing Star party for people of Pune and around. In this event there will be as follows Inclusions – 1. Sessions of stargazing 2. Identifying directions with the help of star 3. North star/Pole star identification 4. Introduction to different constellation and stars and many other objects in the sky 5. Introduction to Ancient Indian astronomy and constellations 6. Expert Guidance and assistance through out the event To register please click here

20 October 2024
October 20 - October 21
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

The Orionid meteor shower is the second meteor shower created by Comet Halley. The Eta Aquarids in May is the other meteor shower created by debris left by Comet Halley. Halley takes around 76 years to make a complete revolution around the Sun. It will next be visible from Earth in 2061. Orionids are named after Orion, because the meteors seem to emerge or radiate from the same area in the sky as the constellation. Please click here to register  

26 October 2024
October 26 - October 28
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

In todays world, modern world we have not made sure that the next generations get enough of connect with mother nature. This Kids Adventure & Nature Camp near Pune would get exposure for kids to connect with all five fundamental elements. Its not only adventure but also overall experience of starting a journey toward well-being. Our kids the magic touch of nature, they need to listen to the enchanting music of nature, they must take dip in crystal clear stream of a river, they must see the shining stars in the sky, they must visualise the infinite cosmos, the planets and the milky way. They need the touch of grass to their feet, they need to aspire for gaining height, they need to master the fear of darkness and even height. To know more and register please click here

02 November 2024
November 2 - November 3
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Its time to dust off your binoculars and telescopes. We have clear night sky now. And this is the just the right time to star gaze. We are organizing Star party for people of Pune and around. In this event there will be as follows Inclusions – 1. Sessions of stargazing 2. Identifying directions with the help of star 3. North star/Pole star identification 4. Introduction to different constellation and stars and many other objects in the sky 5. Introduction to Ancient Indian astronomy and constellations 6. Expert Guidance and assistance through out the event To register please click here

17 November 2024
November 17 - November 18
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Mid-November meteors … the Leonids Predicted peak: The peak is predicted for November 18, 2024, at 5:00 UTC. When to watch: Watch late on the night of November 17 until dawn on November 18. The morning of November 17 might be worthwhile, too. Duration of shower: November 3 through December 2. Radiant: Rises around midnight, highest in the sky at dawn. Nearest moon phase: In 2024, the full moon falls on November 15. So the bright waning gibbous moon will wash out some meteors in 2024. Expected meteors at peak, under ideal conditions: Under a dark sky with no moon, you might see 10 to 15 Leonid meteors per hour. Note: The famous Leonid meteor shower produced one of the greatest meteor storms in living memory. Rates were as high as thousands of meteors per minute during a 15-minute span on the morning of November 17, 1966. That night, Leonid meteors did, briefly, fall like rain. Some who witnessed it had a strong impression of Earth moving through space, fording the meteor stream. Leonid meteor storms sometimes recur in cycles of 33 to 34 years. But the Leonids around the turn of the century – while wonderful for many observers – did not match the shower of 1966. And, in most years, the Lion whimpers rather than roars. To register please click here

30 November 2024
November 30 - December 1
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Its time to dust off your binoculars and telescopes. We have clear night sky now. And this is the just the right time to star gaze. We are organizing Star party for people of Pune and around. In this event there will be as follows Inclusions – 1. Sessions of stargazing 2. Identifying directions with the help of star 3. North star/Pole star identification 4. Introduction to different constellation and stars and many other objects in the sky 5. Introduction to Ancient Indian astronomy and constellations 6. Expert Guidance and assistance through out the event To register please click here

13 December 2024
December 13 - December 14
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

December 13, 14 – Geminids Meteor Shower. The Geminids is the king of the meteor showers. It is considered by many to be the best shower in the heavens, producing up to 120 multicolored meteors per hour at its peak. It is produced by debris left behind by an asteroid known as 3200 Phaethon, which was discovered in 1982. The shower runs annually from December 7-17. It peaks this year on the night of the 13th and morning of the 14th. The waxing gibbous moon will block out most of the fainter meteors this year. But the Geminids are so numerous and bright that this could still be a good show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Gemini, but can appear anywhere in the sky. Please Click here to register    

Rs1500
14 December 2024
December 14 - December 15
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

December 13, 14 – Geminids Meteor Shower. The Geminids is the king of the meteor showers. It is considered by many to be the best shower in the heavens, producing up to 120 multicolored meteors per hour at its peak. It is produced by debris left behind by an asteroid known as 3200 Phaethon, which was discovered in 1982. The shower runs annually from December 7-17. It peaks this year on the night of the 13th and morning of the 14th. The waxing gibbous moon will block out most of the fainter meteors this year. But the Geminids are so numerous and bright that this could still be a good show. Best viewing will be from a dark location after midnight. Meteors will radiate from the constellation Gemini, but can appear anywhere in the sky. Please click here to register

Rs1500
27 December 2024
December 27 - December 29
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

In todays world, modern world we have not made sure that the next generations get enough of connect with mother nature. This Kids Adventure & Nature Camp near Pune would get exposure for kids to connect with all five fundamental elements. Its not only adventure but also overall experience of starting a journey toward well-being. Our kids the magic touch of nature, they need to listen to the enchanting music of nature, they must take dip in crystal clear stream of a river, they must see the shining stars in the sky, they must visualise the infinite cosmos, the planets and the milky way. They need the touch of grass to their feet, they need to aspire for gaining height, they need to master the fear of darkness and even height. To know more and register please click here

31 December 2024
December 31 - January 1, 2025
Nisargshala Velhe, nisargshala
Velhe, Maharashtra 412221 India

Welcoming the arrival of the new year on the eve of December 31st takes on an enchanting dimension when celebrated under a celestial canopy adorned with millions of stars. As the clock ticks down to midnight, the night sky becomes a canvas painted with the brilliance of distant galaxies and constellations. Gathered beneath this cosmic spectacle, there's a sense of awe and wonder that transcends time. The act of stargazing on New Year's Eve transforms the celebration into a cosmic journey, allowing revelers to reflect on the vastness of the universe and the infinite possibilities that lie ahead in the coming year. It's a moment where the earthly festivities merge harmoniously with the celestial grandeur, creating a unique and memorable experience that marks the transition from one chapter to the next under the watchful gaze of the cosmos. Its time to dust off your binoculars and telescopes. We have clear night sky now. And this is the just the right time to star gaze. We are organizing Star party for people of Pune and around. In this event there will be as follows Inclusions – 1. Sessions of stargazing 2. Identifying directions with the help of star 3. North star/Pole star identification 4. Introduction to different constellation and stars and many other objects in the sky 5. Introduction to Ancient Indian astronomy and constellations 6. Expert Guidance and assistance through out the event To register please click here

Rs900 – Rs1500
Facebook Comments

Share this if you like it..

Categories:

One Response

  1. Ravi Limaye says:

    I am interested to take part in Night Sky viewing. Pls call me on 9822033054
    Ravi Limaye

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

हुप्प्या – The Symphony of Emotions
A Team outing with a difference @ Nisargshala
Blog posts & Event Alerts

Recent Articles
  • In Astronomy, STar gazing
    निसर्गशाळा येथे दहा इंच व्यासाचा मुख्य आरसा असलेली दुर्बीण आहे. यातुन आपण गुरुचे उपग्रह पाहु शकतो, गुरु ग्रहावरील वादळ पाहु शकतो, अनेक दुरस्थ तारे, तारकापुंज पाहु शकतो, चंद्र तर इतका सुंदर आणि स्पष्ट दिसतो की त्यावरील खड्डे नसुन महाकाय विवरं आहेत, दया आहेत, त्यांना खोल असे कडे आहेत. एकदा आपल्याकडे एक खगोल निरीक्षक त्यांची १६ इंच व्यासाची दुर्बीण घेऊन आले होते , त्यातुन त्यांनी मला चंद्रावरील अश्याच एका विवराचा कडा दाखवला. हा कडा पाहताना मला हरिश्चंद्र गडावरील कोकणकडा आठवला. लौकरच आपण म्हणजे निसर्गशाळा बारा इंच व्यास असलेली अजुन प्रगत अशी दुर्बीण घेणार आहोत. […]
  • In Environment
    महाराष्ट्राची वीस जुलै ची सकाळ देखील अशीच एक तीव्र वेदनादायी बातमी घेऊन उजाडली. एक अख्खं गाव, चाळीसेक घरांचे एक गाव, दोनेकशे लोकांची वस्ती असलेले एक गाव, आपापल्या घरात रात्रीच्या झो[एत असलेले एक गाव अचानक एका डोंगराखाली दडपले गेले. माळीण पेक्षा या घटनेची तीव्रता जरी कमी असली तरी भौगोलिक दृष्ट्या दोन्ही घटना सारख्याच आहेत. पुर्वी तळीये, रायगडवाडी या दुर्घटना देखील वेदनादायी होत्या. दरड कोसळणे या क्रियापदाने या घटनांची तीव्रता लक्षात येणार नाही. डोंगर कोसळणे असा शब्द प्रयोग आता आपणास करावा लागेल. या घटनांमध्ये अजुन एक साम्य आहे ते म्हणजे डोंगर कोसळताना मातीचे प्रचंड मोठे ढिगारे उताराच्या दिशेने खाली घसरले व शतकांच वारसा असलेल्या वाड्या वस्त्या उध्वस्त झाल्या. मनुष्यहानी झाली. अनेक कुटूंबांचे आधार संपले, जीवाभावाची नाती संपली. […]
  • In Environment
    म्हणजेच काय तर आपला भारत आणी भारतातील प्रत्येक पर्वत (हिमालय अपवाद) तितकाच जुना आहे जितके पृथ्वीचे वय आहे. येथील मातीचा कण न कण असा का झाला याचे कारण या मातीने इतक्या करोडो वर्षाम्च्या अनुभवातुन हे शिकले आहे की या सुर्यमंडलात, या अवकाशात तग धरायची असेल तर त्यासाठी कसे स्वतःमध्ये बदल केले पाहिजेत. […]
  • In Environment
    पर्यावरण हा शब्द आपल्या कानी पडला की काही जण थोडं थबकतात, काही जणांच्या भुवया थोड्या उंचवतात, काही जणांचे कान अजुन जास्त सतर्क होतात तर काही जणांना काहीही समजतच नाही काय ऐकलं ते म्हणजे नळी फुंकली सोनारे इकडून तिकडे गेले वारे असे काही जणांच्या बाबतीत घडत असते. […]
  • In Music, Tourism
    मग सुरु झाली संगीत रजनी. गायत्री सप्रे-ढवळे आणि कुमार करंदीकर यांनी रसिक श्रोत्यांना एका वेगळ्याच विश्वात , स्वर्गीय सुखाची रेलचेल असणा-या चंद्रमाधवीच्या प्रदेशात नेण्याचा जणु चंगच बांधला होता जणु. हा प्रवास, चंद्रमाधवीच्या प्रदेशाकडे जाण्याचा हा प्रवास संगीत सुरांचाच नुसता नव्हता बर का ! […]